Tutun va yomg‘ir hidi: Asl Mirzo G‘asemi ortidan Gilon tomon safar

Ko‘zlaringizni yuming. Zanglagan tunuka tomga urilayotgan mayin yomg‘ir sharrosini, Alborz tog‘larining nam, tuproq bo‘yi anqib turgan iforini va loy o‘choqda yonayotgan yovvoyi olxo‘ri o‘tinining ship-ship etgan ovozini tasavvur qiling. Bu — Shimoliy Eronning zumrad o‘lkasi bo‘lmish Gilon, bu yerda hayot tabiatning sokin, azaliy maromiga mos ravishda asta-sekin oqadi.

Mana bu yerda, qishloqdagi mitti uyimizning oshxonasida biz hech qayerga shoshilmaymiz. Olovning o‘zi pichirlab hikoya qilishiga qo‘yib beramiz. Bugun biz Gilon tabiati ruhini oddiy va kamtarona taom — Mirzo G‘asemida mujassam etamiz.

XIX asrda sersuv Rasht shahrida dunyoga kelgan bu dudlangan baqlajon va sarimsoqli gazak shunchaki ovqat emas — u o‘tmishdan kelgan iliq quchoqdir. U yerdan unib chiqqan sodda ne’matlarning mukammal uyg‘unligini o‘zida mujassam etadi: cho‘g‘da pishgan baqlajonlar, quyosh nurlarida yetilgan pomidorlar, o‘rmon sarimsoqi va yaylov tuxumlari.

O‘choq kuylari

Mirzo G‘asemining siri — sabr-toqatda. Biz baqlajonlarni po‘sti qorayib, qog‘ozdek yupqalashguncha to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizib turgan cho‘g‘da pishiramiz. Bu hech qanday zamonaviy pech takrorlay olmaydigan chuqur, karamel hidli va dudlangan ta’mni muhrlab qo‘yadi.

Keling, biroz to‘xtaymiz, yovvoyi kardamon solingan qora choy damlab, birga ovqat pishiramiz.

Vodiydagi ne’matlar

Ushbu qishloqona shohona taomni qayta yaratish uchun quyidagilarni hozirlang:

• 4 ta katta baqlajon (yumaloq navi ma’qul)
• 4 tish yangi sarimsoq, mayda to‘g‘ralgan yoki ezilgan
• 3 ta yirik pishgan pomidor, qaynoq suvda oqartirib, po‘sti archilgan (yoki qirg‘ichdan o‘tkazilgan)
• 2 ta yangi qishloq tuxumi
• 3 osh qoshiq sof zaytun moyi (yoki eritilgan sariyog‘)
• 1 choy qoshiq quritilgan turmerik (ziravor)
• Dengiz tuzi va yangi maydalangan qora murch (ta’bga ko‘ra)

Sekin-asta tayyorlash usuli

1. Olov bo‘sasi: Baqlajonlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ochiq olovga, qizigan cho‘g‘ga yoki gaz plitasiga qo‘ying. Po‘sti butunlay qorayib, qarsildab qolguncha va ichi suvdek yumshaguncha ularni vaqti-vaqti bilan aylantirib turing.
2. Sovutish va archish: Ularni idishga solib, 5 daqiqaga qopqog‘ini yopib qo‘ying (chiqqan bug‘ po‘stini oson archishga yordam beradi). Salqin suv ostida qoraygan po‘stini ehtiyotkorlik bilan shilib oling. Dudlangan yumshoq etini mayda to‘g‘rab chiqing yoki ezib oling.
3. Sarimsoq atirlari: O‘rtacha past olovga qo‘yilgan qalin cho‘yan tovada yog‘ni qizdiring. Maydalangan sarimsoq va turmerikni soling. Havo iliq, tillarang iforga to‘lguncha bir daqiqa davomida past olovda qovuring — sarimsoq kuyib ketishidan ehtiyot bo‘ling.
4. Quyoshda yetilgan pomidorlar: Qirg‘ichdan o‘tkazilgan pomidorlarni qo‘shing. Suvi bug‘lanib, o‘zining jozibali qizil yog‘i chiqquncha past olovda qaynating.
5. Uyg‘unlik: Ezilgan baqlajonlarni tovaga soling. Dudlangan baqlajon shirin, sarimsoqli pomidor bilan aralashishi uchun sekin aralashtiring. Tuz va murch soling. Taom bir-birining ta’mini to‘ldirib, 15 daqiqa davomida birga dimlansin.
6. Tillarang yakun: Tovaning ichidan biroz joy oching. Yangi tuxumlarni mana shu bo‘shliqlarga chaqib soling. Oqsili pisha boshlagach, ularni baqlajon aralashmasi bilan asta aralashtiring, natijada sarg‘ish va oqish lentalar hosil bo‘lsin. Yana 2-3 daqiqa pishiring.

Dasturxonga tortish marosimi

Tayyor Mirzo G‘asemini qishloqona sopol idishga soling. Uni issiqligida bug‘i chiqib turgan Kateh (an’anaviy Gilon yopishqoq guruchi) yoki qarsildoq issiq non bo‘lagi bilan birga suzing. Dasturxonga yangi ko‘katlar — yovvoyi yalpiz, turp, rayhon va bir stakan sovuq Do‘g (ayron) qo‘yib, to‘ldiring.

Birinchi luqmani tatib ko‘rganingizda olov iliqligini, uyning osoyishtaligini va qo‘lda tayyorlangan taomning oddiy quvonchini his etasiz.