Mahi Shoor: Gilonning sokin hayotining sho‘r taʼmi

Ko‘zlaringizni yuming va quloq soling. Tunuka tomga urilayotgan mayin yomg‘ir shivirlini eshityapsizmi? Bu — Eronning shimolidagi serob va yashil o‘lka — Gilonning sadosi. Bu yerda vaqt go‘yo sekinlashgandek, hayot esa o‘choq bosqichida charx uradi. Dunyoning bu osoyishta go‘shasida oziq-ovqat zaxirasini g‘amlash chinakam sanʼat, qishloq hayotining ajralmas qismidir. Bugun biz avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan, gilonliklar dasturxonini bezovchi qadimiy va qadrdon Mahi Shoor — kuchli tuzlangan baliq tarixi va tayyorlanishiga nazar tashlaymiz.

Mahi Shoor shunchaki taom emas, u — xotira. Bu Kaspiy dengizining sho‘r shamoli bilan aralashgan o‘tin tutuni hidi. Qadimgi zamonlarda baliqchilar nam va sovuq qish kunlarida aynib qolmasligi uchun ovlagan baliqlarini mo‘l-ko‘l tuzlab qo‘yishgan. Bu qishloqona anʼana mahalliy oshxonaning yumshoq va dilni yayratuvchi taʼmlarini mukammal muvozanatga keltiruvchi o‘ziga xos asosiy yegulikni dunyoga keltirdi.

Qishloqona tayyorgarlik

Mahi Shoor tayyorlash — bu sekin va mushohadali jarayon. Hammasi yangi ovlangan baliqdan, ko‘pincha Kaspiy kutumi yoki laqqasidan boshlanadi. Baliq ehtiyotkorlik bilan tozalanadi, so‘ngra katta loy ko‘zalarga yirik tosh tuzi bilan qatma-qat qilib zichlab joylanadi. U haftalab tuzda qolib, chuqur taʼmli va xushbo‘y noz-neʼmatga aylanadi.

Mahi Shoordan bahramand bo‘lish vaqti kelganda, uning faqat kichik bir bo‘lagi kifoya qiladi. Uni dasturxonga tortish uchun tuzlangan baliq bo‘lagi kichik loy kosaga solinadi va qaynab turgan guruch qozoni ustiga qo‘yilib, bug‘da sekin pishiriladi. Bug‘ baliqni yumshatib, uning nafis va xushbo‘y yog‘larini yuzaga chiqaradi.

Uyg‘un ziyofat

Mahi Shoor hech qachon yolg‘iz tanovul qilinmaydi. U o‘ziga xos talabchan va qatʼiy taʼmga ega bo‘lib, oddiygina hamrohni talab qiladi. Biz uni oddiy Kateh — suv va bir parcha saryog‘ bilan oddiygina qilib pishirilgan yumshoq, yopishqoq mahalliy guruch hamda yangi shivit, loviya va tuxumdan tayyorlanadigan to‘yimli hamda dildor Baghala Ghatogh (loviya xoreshi) bilan birga dasturxonga tortamiz.

Sho‘rligi tomshirib turgan baliqdan kichik bir luqma olib, ketidan yumshoq, saryog‘li guruch va xushbo‘y xoreshdan bir qoshiq tatib ko‘rsangiz, og‘zingizda mukammal uyg‘unlik paydo bo‘ladi. Bu — yer va dengiz taʼmi, ongli va sokin hayot tarzidagi bayramdir. Chuqur nafas oling, oddiylikdan huzur qiling va bu abadiy taʼmlar sizni tinchgina o‘rmon uyiga yetaklab ketishiga yo‘l qo‘ying.